نویسنده قصد دارد که وقایع رخ داده در پی انتشار کاریکاتورهای جنجال‌برانگیز در روزنامه دانمارکی را به صورت اجمالی بیان کند. این وقایع به ترتیب تاریخی ذکر می‌شوند.

توضیح اینکه برای احترام، به جای نام خاص پیامبر اسلام، محمد (ص)، حتی‌الامکان از لفظ کلی « پیامبر» استفاده شده است.

چاپ اول کاریکاتورها

با این‌که کاریکاتورها در 30 سپتامبر 2005 برای اولین بار در روزنامه دانمارکی Jyllands-Posten به چاپ رسیدند، جریان اصلی به یکی دو ماه پیش از این تاریخ برمی‌گردد.

ماجرا از این‌جا شروع می‌شود که Kare Bluitgen 41 ساله، نویسنده دانمارکی کتاب کودک در تابستان 2005 برای کتاب جدید خود، دنبال نقاش می‌گردد. در این کتاب کودک که عنوان «قرآن و زندگانی پیامبر محمد (ص)» را دارد، دین اسلام به زبان ساده کودکانه توصیف شده است. Kare Bluitgen طبق روال همیشه، با سه نقاش تماس گرفته و از آنها می‌خواهد که رسم تصاویر این کتاب کودک را به عهده بگیرند. با این تفاوت که این‌بار تصویرها چهره‌ای را شامل می‌شوند که حرمت خاصی دارد. پس از عنوان درخواست خود، در نهایت تعجب با مخالفت آن‌ها روبرو می‌شود. هر سه نقاش، ترس خود از عواقب تلخ این کار را بهانه می‌کنند. یکی به قتل ^۱ Theo Van Gogh، کارگردان فیلم کوتاه Submission ^۲ در 2 نوامبر 2004 در شهر آمستردام اشاره می‌کند و دیگری تعرض به سخنران موسسه Carsten Niebuhr در کپنهاگن، توسط مسلمانان تندرو را عنوان می‌کند. بالاخره یکی از آن سه نفر حاضر می‌شود که به شرط ذکر نشدن نامش، تصاویر مربوطه رارسم کند. این کتاب کودک، بالاخره در ژانویه 2006 به چاپ می‌رسد.

این ماجرا به صورت مقاله‌ای تحت عنوان «وحشت مفرط از انتقاد بر اسلام» در روزنامه دانمارکی Politiken در تاریخ 17 سپتامبر2005 به چاپ می‌رسد. در^۳ این مقاله ماجرای مذکور به همراه وقایع مشابه اخیر که در اروپا رخ داده‌اند، به‌عنوان عوامل بروز« خودسانسوری» در مطبوعات اروپا، مورد بحث و بررسی قرار می‌گیرد. در همین راستا، Flemming Rose، ویراستار فرهنگی روزنامه رقیب، Jyllands-Posten، به بهانه «افزایش وقایعی که در آن‌ها جامعه هنرمندان اعم از نویسندگان به دلیل ترس از جانشان در برابر مسلمانان تندرو دست به سانسور مطالب خود می‌زنند»، از انجمن کاریکاتوریست‌های دانمارک دعوت می‌کند که چهره پیامبراسلام ^۴ را آن‌طور که تصور می‌کنند، به تصویر بکشند.

ثمره این فراخوانی 12 کاریکاتور است که در روزنامه Jyllands-Posten منتشر می‌شوند. این کاریکاتورها به ‌همراه مقاله ای تحت عنوان « چهره محمد (ص) » ^۶ به قلم ویراستار فرهنگی این روزنامه به چاپ می رسند و در روی جلد اصلی روزنامه تبلیغ می شوند. در این مقاله، Rose، سعی کرده که نگرانی جامعه اهل قلم دانمارک در باب مسأله خودسانسوری در مقابل مطالب مربوط به دین اسلام را مطرح کند. وی با ^۷ اشاره به وقایع متعدد اخیری که در این رابطه در اروپا رخ داده است، مقاله را اینچنین آغاز می کند:

« ... یک نقاش تنها در صورت مخفی ماندن نامش موافقت کرده که چهره پیامبر را در یک کتاب کودک به تصویر بکشد. شرط مشابهی توسط مترجمان غربی اروپایی در قبال ترجمه دسته مقالات انتقاد آمیز در مورد دین اسلام ذکر شده است. موزه ای در سوئد یک اثر هنری^۸ را به دلیل ترس از عکس العمل مسلمانان از صحنه نمایش برمی دارد... »

وی از این وقایع به عنوان نمونه های بارزی از وجود « خودسانسوری » بین هنرمندان (نویسندگان، نقاشان، کارگردانان ...) در برابر مسایلی که دید انتقادی نسبت به دین اسلام دارند، یاد می کند و ادامه می دهد:

«... برخی از مسلمانان علی رغم سکونت در این جامعه، یک جامعه سکولار و مدرن را نمی پسندند. [بنابراین] خواستار جایگاه ویژه ای برای خود و احساسات مذهبی خود هستند. [که] این درخواست با بنای دموکراسی سکولار و اصل آزادی بیان همخوانی ندارد، چه در اینگونه جوامع، هر فردی باید تحمل استهزا، ریشخند و تحقیر را داشته باشد:[!]... نمونه های ذکر شده [در مقدمه این مقاله] نشانگر این مطلب است که ما [در دانمارک] در حال سقوط به جایگاهی هستیم که نمی دانیم « خودسانسوری » به کجا ختم می شود ... »

در ستون آخر از این مقاله سه ستونه، Flemmin Rose، می نویسد:

«... به همین دلیل است که روزنامه Jyllands-Posten از اعضای اتحادیه تصویرگران روزنامه های دانمارک دعوت کرده که محمد (ص) را آنطور که می بینند به تصویر بکشند.»

و بدین گونه کاریکاتورهای جنجال برانگیز برای اولین بار در روزنامه دانمارکی Jyllands-Posten در تاریخ 30 سپتامبر 2005 به چاپ می رسند. شرح این کاریکاتورها به همراه نام مصورین آنها در ذیل آمده است: ^۹

- Arne Soresten: مردی وحشت زده در حال ترسیم چهره پیامبر است.

- Annette Carlson: در این کاریکاتور 7 نفرعمامه دار، پشت شیشه شناسایی به صف ایستاده اند. از این 7 نفر یکی نویسنده کتاب کودک دانمارکی است که پلاکارد «درخواست تقاضا» در دست دارد. چهره آشنای دیگر در این صف، رییس حزب Dansk Folkeparti در دانمارک، خانم Pia Kjarsgard است که موضع مخالفی در مقابل مهاجرین و مسلمانان دارد. یک نفر از این 7 نفر حلقه مقدسی بالای سرش است که گویا منظور، عیسی پیامبر (ع) است. یک مرد دیگر نیز گرنبندی با نشان صلح به گردن دارد. مردی در طرف دیگر شیشه ایستاده و زمزه می کند: «...جدا نمی دانم کدام یکی است...»

Franz Fuchsel: مردی کاغذی در یک دست دارد و با دست دیگر دو سرباز سر آسیمه را به آرامش دعوت می کند و می گوید: « آرام باشید دوستان، این تصویر چیزی نیست جز یک نقاشی [بی ارزش] که توسط یک دانمارکی بی دین کشیده شده است »

- Peder Bundgaard: صورت مردی عمامه به سر که به جای یک چشم ستاره دارد و هلال ماهی در کنار صورتش نقش بسته است. اشکال هلال و ستاره به عنوان سمبل های دین اسلام بکار رفته اند.

- Poul Erik Poulsen: قامت مردی ساده پوش که هلال ماهی طلایی رنگ بر روی عمامه اش دارد.

- Claus Seidel: مردی عمامه به سر که مرکبش از پیش می آید، در حال قدم زدن است.

- Kurt Westergaard: صورت مردی با چهره ای خشن و ابروهای در هم که به جای عمامه بمبی روشن بر روی سر دارد.

- Rasmus Sand Hoyer: در این تصویر مردی قمه‌ای در یک دست دارد و با دست دیگر از دو زنی که وحشت‌زده پشت آن قایم شده اند حمایت می‌کند. آن دو زن نقاب بر چهره دارند و فقط چشم هایشان دیده می‌شود. در حالی که این مرد چشم هایش با نوار مشکی سانسور شده است.

Jens Julius: مردی عبا و عمامه دار بر روی ابرها ایستاده است و رو به صفی از مردان که همه در عملیات انتحاری کشته شده اند خطاب کرده که: «دیگر بس است. حوریان بهشتی تمام شدند.»

Erik Abild Sorensen: در این تصویر 5 شکل یکسان دیده می شود. این اشکال به زنانی می مانند که حجاب دارند و به جای اجزای صورتشان هلال ماه و ستاره دیده می شود. پیامی درحاشیه این کاریکاتور وجود دارد: «ای پیامبر! چقدر بیفکر و نادانی که زنان را کنترل می کنی.»

- Bob Katzenelson: در این تصویر مردی عمامه به سر و عینک به چشم دیده می شود که در دست، نقاشی مردی عمامه به سر و ریش دار دارد. مد نظر این تصویر نویسنده دانمارکی کتاب کودک، Kare Bluitgen، است که با تقاضای نقاشی برای کتاب اخیر خود، این جنجال را به پا کرده و معروف شده است. وجود پرتقال بر روی سرش (که در اینجا روی عمامه اش رسم شده است) در فرهنگ دانمارکی، نشان از خوش شانسی غیره منتظره وی دارد.

Lars Refn: یک مهاجر جوان به نام محمد، روی تخته سیاه مدرسه دولتی در والبی در کپنهاگن به فارسی، نوشته: «مقاله نویس های یولند پستن همه راستگرا و تحریک کننده هستند»

عکس العمل مسلمانان به کاریکاتورها و عملکرد دولت دانمارک

چاپ این تصاویر در یکی از روزنامه های اصلی دانمارک، خشم مسلمانان دانمارکی را برمی انگیزد. در 12 اکتبر 2005 نماینده مردم فلسطین در دانمارک، به همراه 10 سفیر کشورهای مختلف اسلامی نامه ای خطاب به نخست وزیر دانمارک، Fogh Rasmussen، می نویسند و خواستار دیدار با وی می شوند. ^۱۰ در این نامه علاوه بر جریان انتشار کاریکاتورها، مسایل مشابه دیگری نیز، همچون بیانات توهین آمیز خانم Louise Frevert، یکی از نمایندگان مجلس دانمارک، در مورد مسلمانان ^۱۱ مطرح شده است. درخواست ملاقات این نمایندگان با کمال تعجب رد می شود و در عوض وزیر امور خارجه دانمارک، Per Stig Moller، با آنها دیدار می کند. وی در این دیدار تاکید می کند که دولت یک کشور دموکراتیک نمی تواند بر علیه یک نشریه آزاد عمل کند. شایان ذکر است که منتقدین دولت دانمارک این عکس العمل نخست وزیر را شدیدا محکوم می کنند و ادعا می کنند که ملاقات با هیأت مذبور می توانست به این جنجال خاتمه دهد.

بی اعتنایی دولت دانمارک به عنوان عکس العمل اولیه، خشم مسلمانان دانمارک را افزایش می دهد. علاوه بر اینکه عملکرد دولت در موارد مشابه قبلی متفاوت بوده است. به عنوان مثال، دو سال پیش از این، همین نخست وزیر، در پی اعتراض های رسیده در ازای اهدای جایزه صلح به نمایشنامه نویس فیلم کوتاه « تسلیم»، در توضیح عمل خود، با نمایندگان سازمان های خارجی متعددی ملاقات می کند. وی در توجیه تفاوت موضع خود در قبال این مسأله، در مصاحبه ای که Spiegel با وی ترتیب داده است، توضیح می دهد که: «... در آن زمان، مسأله دین مطرح نبود، بلکه یکپارچگی و وحدت گروه های مختلف در جامعه [درکنار] مسأله مهاجرت و پناهندگی [مطرح بود]...». جالب است که لحن وی در این مصاحبه که در تاریخ 13 فوریه 2006 انجام شده است، کمی متفاوت از پیش به نظر می رسد و به قول مصاحبه کننده بوی عذرخواهی از آن بر می آید. وی در انتهای این مصاحبه در جواب به این تعبیر توضیح می دهد: «... هیچکس نمی تواند کتمان کند که کاریکاتورها منشأ توهین به اعتقاد تعداد زیادی از مسلمانان بوده اند. و نشان دادن درک این قضیه کار کاملا درستی است. دولت [دانمارک] هیچ علاقه ای به توهین به دین اسلام یا دین دیگری ندارد. اما تمام معترضین باید درک کنند که دولت دانمارک به هیچ وجه نمی تواند [مطالب منتشره در] یک نشریه آزاد را کنترل کند...»

^۱۲

اعتراض مسلمانان دانمارک در تاریخ 27 اکتبر 2005 به شکل قانونی در می آید و پرونده ای علیه روزنامه Jyllands-Posten توسط 16 موسسه اسلامی موجود در دانمارک تشکیل می شود. این پرونده به دادستان منطقه ای Viborg ارائه می شود. در این پرونده روزنامه مذبور به برانگیختن احساسات مسلمانان دانمارکی، بر اساس ماده قانونی 140 و 266b از قانون جرم دانمارک، متهم شده است. ماده قانونی 140 عنوان می دارد که هر شخصی که به مقدسات یک جمع مذهبی قانونی ساکن در دانمارک به صورت علنی توهین کند و یا به سخره بگیرد، به حداکثر 4 ماه زندان محکوم می شود - این حکم بعضا در شرایطی می تواند به جریمه نقدی تخفیف یابد. از طرفی ماده 266b، انتشار بیاناتی یا صورت های اطلاعاتی دیگر (همانند کاریکاتورها در این مورد) که در آن گروهی از مردم بر اساس مثلا مذهبشان مورد توهین قرار بگیرند را محکوم می کند.

نزدیک به دو ماه و نیم بعد از شکایت مسلمانان دانمارکی، دادستان منطقه ای Viborg پس از بررسی مقاله «چهره محمد (ص)» به همراه 12 کاریکاتور چاپ شده، به دلیل نیافتن ادله کافی مبنی بر به حق بودن اتهام وارده، پیگیری قانونی مذکور را در تاریخ 6 ژانویه 2006 متوقف می کند.

وی می گوید: « برای بررسی اینکه چه عملی «جرم اهانت » ^۱۳ به حساب می آید یا نه، باید اصل آزادی بیان در نظر گرفته شود. البته باید در نظر داشت که استفاده از حق آزادی بیان در راستای احترام به حقوق انسانی دیگر از جمله حق حفاظت در برابر تبعیض و توهین، صورت گیرد.» وی با تأکید بر این نکته که مقاله مذبور در مورد موضوعی است که مصلحت همگانی را در بر دارد، ادامه می دهد که «... در اینجور موارد، آزادی عمل بیشتری وجود دارد، بدین معنی که می توان [آزادانه] بیاناتی را عنوان کرد، فارغ از نگرانی اتهام به جرم اهانت ... به علاوه با توجه به قانون جاری در دانمارک، روزنامه نگاران در قبال مسایل مربوط به مصلحت عمومی، از آزادی ویراستاری بیشتری برخوردارند... » . بدین ترتیب، روزنامه مذبور از اتهام وارده تبرئه می‌شود.^۱۴

دادستان منطقه ای Viborg:«...با توجه به قانون جاری در دانمارک، روزنامه نگاران در قبال مسایل مربوط به مصلحت عمومی، از آزادی ویراستاری بیشتری برخوردارند...»

مسلمانان دانمارک، این رأی دادستان محلی Viborg، را مردود می شمارند و در نتیجه با اعتراض مجدد خود، پرونده را به دادستان کل دانمارک ارجاع می دهند. اما وی نیز پس از بررسی پرونده، بر خلاف انتظار مسلمانان، نتیجه مشابهی در 15 مارچ 2006 ارایه می دهد. ^۱۵

وقتی مسلمانان دانمارک برخورد قانع کننده ای از طرف دولت نمی بینند، برای کمک رو به هم کیشان خود در کشورهای اسلامی منطقه خاورمیانه می آورند. بدین منظور در ماه های نوامبر و دسامبر 2005 گروهی از امامان جماعت ساکن دانمارک به خاورمیانه سفر می کنند تا مسأله را (به قول خود) به اطلاع جهان اسلام برسانند. به دنبال مسافرت نمایندگان مسلمانان دانمارک و در نتیجه خبر رسانی به دولت های اسلامی منطقه خاورمیانه، موج عظیمی از اعتراضات به شکل تظاهرات در کشورهای منطقه راه میافتد. قابل ذکر است که ادعا شده در این سفر علاوه بر 12 کاریکاتور معروف، کاریکاتورهای دیگری نیز همراه این هیأت بوده است که مضامین بدتری را شامل می شدند. ^۱۶ احمد عکاری، از اعضای این هیأت، بیان می دارد که تصویرهای اضافه به منظور توصیف دقیقتر وضعیت مسلمانان در دانمارک ارائه شده اند، چراکه این تصاویر به صورت خصوصی به قصد توهین برای مسلمانان دانمارکی فرستاده شده بودند. همچنین وی تاکید می کند که تصاویر اضافه به هیچ وجه به قصد تهییج اوضاع بکار نرفته اند. ^۱۷

در این راستا نیز اعضای هیأت 56 نفره سازمان کنفرانس اسلامی (OIC) با تشکیل جلسه اضطراری در مکه مکرمه، نامه ای خطاب به سازمان ملل می نویسند و در آن نگرانی خود را در باب انتشار کاریکاتورهای توهین آمیز، عنوان می کنند و خواستار انتقال این نگرانی به دولت دانمارک از طریق سازمان ملل می شوند.

در پاسخ به اعتراض اعضای سازمان کنفرانس اسلامی، مأمور عالی رتبه سازمان ملل در امور مربوط به حقوق بشر، Louise Arbour، نامه ای می نویسد و در آن خاطر نشان می کند که مسأله مربوطه در دو عرصه آزادی مذهب و نژاد پرستی توسط متخصصین مربوطه در سازمان ملل مورد بررسی قرار خواهد گرفت. Doudou Diene ^۱۸ که از طرف سازمان ملل، یه عنوان مسئول رسیدگی به شکایت OIC منصوب می شود، تاکید می کند که سازمان ملل با این مسأله به صورت جدی برخورد خواهد کرد زیرا «... نفرت از اسلام یکی از عوامل اصلی وجود تبعیض و نژادپرستی در جامعه اروپایی است... » . در همین راستا در24 نوامبر 2005 سازمان ملل از دولت کپنهاگن می خواهد که توضیح رسمی در باب انتشار کاریکاتورها در این کشور را تا تاریخ 24 ژانویه 2006 ارائه دهد. ^۱۹ در جواب به این درخواست، پاسخنامه مفصلی از طرف دولت دانمارک در 23 ژانویه 2006 تنظیم و به سازمان ملل ارائه می شود. ^۲۰ در این پاسخنامه شکایت مسلمانان دانمارکی در مورد روزنامه مذبور به همراه رأی دادستان و ادله پشت این رأی عنوان شده است. همچنین در این نامه تاکید شده که دولت دانمارک اصرار دارد که جامعه ای با احترام متقابل و ارزش های دموکراتیک مشترک بسازد و به عنوان مصداق بارز از این تلاش به بخش انتهایی سخنرانی سال نوی میلادی نخست وزیر دانمارک، که به موضوع کاریکاتورها اختصاص داده شده اشاره می شود.

نخست وزیر دانمارک، Fogh Rasmussen در نطق سال نوی میلادی، با اعلام این نکته که شخصا اقدام روزنامه در چاپ کاریکاتورها را نمی پسندد، تاکید می کند که کشور دانمارک به عنوان یک کشور دموکرات از حق آزادی بیان دفاع می کند و در نتیجه دولت نمی تواند عملکرد روزنامه را محکوم کند.

سابقه عکس العمل ممتنع دولت دانمارک به همراه عدم عذرخواهی رسمی در بیانات سال نوی نخست وزیر، نه تنها از شدت اعتراضات در کشورهای اسلامی نمی کاهد، بلکه زبانه این آتش دامنگیر سفارتخانه های دانمارکی در کشورهای اسلامی می شود. تا آنجا که سفارتخانه های این کشور در ایران، سوریه و لبنان مورد تعرض قرار می گیرند و نخست وزیر دانمارک هم سفرای خود را از کشورهای نام برده موقتا فرامی خواند.

چاپ مجدد کاریکاتورها در نشریات دیگر دنیا

در دو ماه اول سال نوی میلادی، روزنامه های متعددی در کشورهای مختلف دست به چاپ کاریکاتورها می زنند.

اولین روزنامه ای که به چاپ مجدد کاریکاتورها اقدام می کند، نشریه کوچک نروژی Magazinet است که در 10 ژانویه 2006 به حمایت از روزنامه دانمارکی، کاریکاتورها را چاپ می کند. عکس العمل دولت نروژ در این باب کاملا متفاوت از دانمارک است. وزیر امور خارجه نروژ در ایمیلی که به عنوان عذر خواهی دولت به سفارتخانه ها می فرستد می نویسد: «...اصل آزادی بیان یکی از ارکان جامعه نروژ است. [البته] این شامل احترام به نظراتی که همه در آنها اشتراک ندارند هم می شود. به علاوه قوانین ما [در نروژ] و التزامات بین المللی، محدودیتهایی بر طرح بیانات نفرت برانگیز اعمال می کند...»

^۲۲

به نشان اعتراض به چاپ مجدد کاریکاتورها و همچنین رأی دادستان منطقه ای Viborg، عربستان سعودی سفیر خود در دانمارک را در27 ژانویه 2006 فرا می خواند. همچنین لیبی نیز در 30 ژانویه 2006 سفارت خود در دانمارک را کلا تعطیل می کند.

4 ماه پس از انتشار اولیه این کاریکاتورها، سردبیر روزنامه دانمارکی Jyllands-Posten در 30 ژانویه 2006 نامه سر گشاده ای به دو زبان انگلیسی و عربی خطاب به مسلمانان دنیا منتشر می کند. این نامه با این جمله که « روزنامه Jyllands-Posten طرفدار سرسخت دموکراسی و حق آزادی مذهب است.» آغاز می شود. در این نامه Carsten Juste، تلاش می کند که سوء تفاهم بوجود آمده را برطرف کند. وی تاکید می کند که کاریکاتورها به هیچ وجه به قصد توهین به مسلمانان منتشر نشده بوده اند. و با تاکید بر حق روزنامه به چاپ کاریکاتورها، به عنوان مصداق بارز آزادی بیان، از مسلمانانی که از این عمل رنجیده شده اند، عذرخواهی می کند. ^۲۳

پس از چاپ این نامه روزنامه های متعددی دست به چاپ مجدد این کاریکاتورها می زنند. اکثر آنها دفاع از دولت دانمارک و حق آزادی بیان را انگیزه اصلی چاپ عنوان می کنند.

به عنوان مثال در1 فوریه 2006 روزنامه فرانسوی France Soir تمام 12 کاریکاتور را تحت عنوان « ما حق داریم از خدا کاریکاتور بکشیم » چاپ می کند. در این مقاله بیان شده که «... هیچ عقیده تعصب آمیز مذهبی حق ندارد نظر خود را بر یک جامعه دموکرات و سکولار اعمال کند... ». در صفحه اول این روزنامه کاریکاتور جدیدی آورده شده که در آن پیامبر اسلام به همراه بودا و دو چهره مقدس آئین مسیحیت و یهودیت بر روی ابری نشسته اند و آنها رو به پیامبر اسلام می گویند: « اعتراض نکن پیامبر. کاریکاتورهای ما را هم کشیده اند...»

قابل ذکر است که در پی این اقدام مسؤل ویراستاری این روزنامه از کار بر کنار می شود. Raymond Lakkah، صاحب این روزنامه پاریسی، دلیل اخراج سرویراستار خود را « نشانه ای بر حرمت عقاید شخصی و اعتبارات فردی هر شخص» بیان می کند. ^۲۴

همچنان روزنامه آلمانی Die Welt نیز کاریکاتور عمامه به شکل بمب، را در صفحه اول منتشر می کند و می نویسد: «... در [دنیای] غرب هیچ مصونیتی در برابر طعنه و سخریه وجود ندارد، در عوض حق کفر و توهین به مقدسات وجود دارد [!]...» همچنین روزنامه دیگری در آلمان، Berliner Zeitung، دو تا از کاریکاتورها را چاپ می کند. در ایتالیا هم دو نشریه دست به چاپ تعدادی از کاریکاتورها می زنند. در اسپانیا نیز روزنامه El Periodico کاریکاتورها را منتشر می کند. ^۲۵ ، ^۲۶ تجدید چاپ کاریکاتورها همچنان در کشورهای دیگر ادامه میابد. در انگلستان، ایسلند، بلژیک، سوییس، مجارستان، بلغارستان و پرتغال این تصاویر منتشر می شوند.

در نتیجه چاپ مجدد کاریکاتورها، خرید و فروش محصولات دانمارکی در تعدادی از کشورهای منطقه خاورمیانه از جمله مصر، امارات متحده عربی، عمان، اردن و عربستان تحریم می شود. سخنگوی شرکت عظیم فرآورده های لبنیاتی، ^۲۷ Arla Foods، که قریب به 330 میلیون دلار ارزش سالیانه صادرات آن به عربستان است، خبر از تحریم محصولاتش از طرف سوپر مارکت های منطقه می دهد. صاحب یکی از فروشگاههای زنجیره ای بزرگ در عربستان اعلام می کند که با تحریم محصولات دانمارکی در فروشگاه هایش، ضرری بالغ بر 300 میلیون دلار به شرکت های دانمارکی وارد می شود. ^۲۸

چاپ کاریکاتورها در کانادا

در کانادا اولین عکس العمل به جریان کاریکاتورها در 7 فوریه 2006 سر کلاس درس در دانشگاه اتاوا رخ می دهد. یک وکیل مونترالی بر سر کلاس 60 نفری از وکلا بر اهمیت چاپ کاریکاتورها در کانادا اشاره می کند. وی می گوید: «... با چاپ نکردن [کاریکاتورها]، فرهنگ آزادی بیان کانادایی ها تهدید می شود و [همچنین] مردم از کل ماجرا بی خبر می مانند...»

فردای آن روز در دانشگاه St. Mary در شهر Halifax در کانادا، یک استاد منطق، کاریکاتورها را روی درب اطاق خود به بهانه تشویق بحث و گفتگو در دانشگاه و دفاع از اصل آزادی بیان، نصب می کند. وی در پاسخ به درخواست رئیس دانشگاه مبنی بر برداشتن کاریکاتورها از روی درب اطاق خود، اقدام به نمایش کاریکاتورها در کلاس می کند. همچنین نشریه دانشجویی دانشگاه ^۲۹ PEI در 8 فوریه 2006 دست به انتشار کاریکاتورها می زند. مسئولین دانشگاه بلافاصله دستور به جمع آوری 2000 نسخه پخش شده از نشریه Cadre می دهند. سر دبیر این نشریه در توجیه این اقدام، حمایت از اصل آزادی بیان را بهانه می کند و همچنین می گوید: «... روزنامه ها حق دارند هر آنچه که می خواهند در هر زمان چاپ کنند بی توجه به اینکه چه کسی ممکن است آزرده شود... »

^۳۰

در 27 فوریه 2006 هفته نامه Western Standard در Calgary، تنها نشریه رسمی در کانادا است که اقدام به چاپ کاریکاتورها می کند. این روزنامه امر خبررسانی را به عنوان انگیزه اصلی این اقدام بیان می کند. به تبع این اقدام، رئیس شورای عالی اسلامی در کانادا ^۳۱ ، سید بدیع الدین سهروردی، با مراجعه به کمیسیون حقوق بشر استان Alberta در کانادا، از این روزنامه شکایت می کند که پرونده آن در حال بررسی است. ^۳۲ در این حین نشریه مذبور خوانندگان خود را در جریان این ماجرا قرار می دهد و از آنان درخواست کمک مالی می کند. ^۳۳ قابل ذکر است که نشریه مذبور در ایمیلی که به خوانندگان خود فرستاده، تاکید می کند که سهروردی با اعتراض به چاپ این کاریکاتورها، عملا از قوانین حقوق بشر جاری در کانادا سوء استفاده کرده است.

دعوت به آرامش

در 9 فوریه 2006 کوفی عنان، دبیر کل سازمان ملل متحد، با «توهین آمیز و محرک»

خواندن کاریکاتورها، کشورهای اسلامی خاورمیانه را به آرامش فرامی خواند. همچنین ^۳۴ وی اظهار می‌دارد که چاپ مجدد کاریکاتورها در این زمان که تظاهرات و شورش در خاورمیانه به اوج خود رسیده است کاری غیرمنطقی است. در این میان خاویر سولانا، نماینده عالی سیاست خارجی اتحادیه اروپا، به همراه اكمل الدين احسانوقلو، دبیر کل سازمان کنفرانس اسلامی، در بیانیه مشترکی از کشورهای اسلامی منطقه خاورمیانه، خواستار کنترل تظاهراتهای خشونت آمیز موجود می شوند. آنها در این بیانیه، عنوان می کنند که شرایط بوجود آمده، گفتگوهای تازه ای میان رهبران مذهبی و سیاسی می طلبد و همچنین بر ضرورت حفظ امنیت سفارتخانه ها و مراقبت از شهروندان خارجی تاکید می کنند. ^۳۵

در این میان، شورشهای رخ داده در منطقه خاورمیانه به همراه تعرض به سفارتخانه های دانمارک در تعدادی از کشورهای اسلامی، موجب نگرانی مسلمانان مبنی بر وهن چهره دین اسلام در دنیا می شود. به همین خاطر تظاهرات های صلح آمیزی در کشورهای مختلف توسط مسلمانان میانه رو ترتیب داده می شود. در 11 فوریه 2006 قریب بر 5000 مسلمان در لندن راه پیمایی آرامی را برگزار می کنند که در آن علاوه بر محکوم کردن انتشار کاریکاتورها، به اقدامات خشونت آمیز علیه سفارتخانه های دانمارک در سوریه و لبنان اعتراض می شود و مسلمانان خاورمیانه را به آرامش دعوت می کنند. یکی از راهپیمایان که جوانی 19 ساله است با ابراز نارضایتی از وقایع خشونت آمیز رخ داده در کشورهای اسلامی، می گوید: « ما [مسلمانان] نمی خواهیم لقب تروریست را داشته باشیم. [چراکه] ما مروج صلح هستیم. »

تجمعات مشابهی در پاریس، برلین و دیگر شهرهای اروپایی با پیامهای یکسانی برگزار می شوند. ^۳۶

همچنین دولتمردان کشورهای اسلامی مختلف، برای جلوگیری از ادامه خشونت، تا آخر ماه فوریه مردم را به آرامش دعوت می کنند. در 21 فوریه 2006 نخست وزیر مالزی، برای ایجاد زمینه درک متقابل و به منظور کاهش تنش بین دنیای اسلام و غرب، پیشنهاد تشکیل جلسات بین المللی سالیانه بین رهبران مسلمان دنیا و دنیای غرب را می دهد. ^۳۷

آخرین توجیهات

در تاریخ 19 فوریه 2006 ویراستار فرهنگی روزنامه Jyllands-Posten مقاله‌ای تحت عنوان «چرا کاریکاتورها را چاپ کردم» در روزنامه Washington post منتشر می‌کند. وی در این مقاله هدف اصلی از چاپ این تصاویر را باز کردن « حلقه‌ی تنگ سانسور در مقابل مسائل مربوط به دین اسلام عنوان می‌کند. در این مقاله Rose ادعا می‌کند که انتشار کاریکاتورها باعث شده که صدای مسلمانان میانه رو جدای از مسلمانان تندرو در دنیا مطرح شود: «... در ماه ژانویه گزارش 3 صفحه ای در روزنامه Jyllands-Posten ارائه شده که در آن مصاحبه های متعددی با مسلمانان میانه‌رو صورت گرفته است ... اکثر آنان متفاوت از نمایندگان تندروی خود می‌اندیشند ... [هم‌چنین] اصرار دارند که دینشان با دموکراسی سکولار مدرن هم‌خوانی دارد ... [به همین دلیل] انجمن‌های جدیدی از مسلمانان میانه روی دانمارکی تشکیل شده است که در آن‌ها اعضا همگی، قوانین ملی دولت دانمارک را محترم می‌شمرند... » ^۳۸ وی اضافه می‌کند که بحث‌های مفیدی در باب اصل آزادی بیان و حدود آن، در اروپا مطرح شده است که از ثمرات انتشار کاریکاتورها می‌باشند.

هم‌اینک که 6 ماه از چاپ اولیه کاریکاتورها می‌گذرد، دیگر اثری از تظاهرات‌ها و اعتراضات در کشورهای اسلامی دیده نمی‌شود. اما چون هیچ تضمینی نیست که اتفاق مشابهی در آینده رخ ندهد، هم‌چنان خاطر هر مسلمانی، در هر جایی، با هر نگرشی، رنجیده و نگران است.

---

پاورقی‌ها:

^۱ این فیلم کوتاه تفسیرآیاتی از قرآن در مورد زنان را براساس داستان زندگی یک زن مسلمان که مورد سوء استفاده جنسی عمویش و آزار و اذیت شوهرش قرار می‌گیرد به تصویر می‌کشد.
^۲ این فیلم کوتاه تفسیرآیاتی از قرآن در مورد زنان را براساس داستان زندگی یک زن مسلمان که مورد سوء استفاده جنسی عمویش و آزار و اذیت شوهرش قرار می‌گیرد به تصویر می‌کشد.
http://politiken.dk/VisArtikel.sasp?PageID=397712^۳
۴ جمعیت مسلمانان روی زمین 1.27 میلیارد یا 20% است http://www.pbs.org/wnet/wideangle/shows/france/info.html در دانمارک 150,000 مسلمان زندگی می‌کنند (2% از جمعیت کل این کشور) http://www.cia.gov/cia/publications/factbook/geos/da.html
^۵ جمعیت مسلمانان روی زمین 1.27 میلیارد یا 20% است http://www.pbs.org/wnet/wideangle/shows/france/info.html در دانمارک 150,000 مسلمان زندگی می‌کنند (2% از جمعیت کل این کشور) http://www.cia.gov/cia/publications/factbook/geos/da.html
Muhammeds ansigt^۶
http://www.jp.dk/login?url=indland/artikel:aid=3293102:fid=11146^۷
۸ این نقاشی با موضوع ایدز توسط یک هنرمند عرب ساکن فرانسه ترسیم شده و درآن یک زوج در حال آمیزش جنسی دیده می‌شود که بدنشان با آیات قرآن پوشیده شده است. http://www.hindustantimes.com/news/7242_1226849,00180007.htm
http://bibelen.blogspot.com/2005/12/drawings-of-mohammed.html#westergaard^۹
http://www.filtrat.dk/grafik/Letterfromambassadors.pdf^۱۰
http://www.globalresearch.ca/index.php? context=viewArticle&code=PET20060202&articleId=1870^۱۱
http://service.spiegel.de/cache/international/spiegel/0,1518,400526,00.html^۱۲
criminal offence^۱۳
http://www.um.dk/NR/rdonlyres/00D9E6F7-32DC- 4C5A-8E24-F0C96E813C06/0/060123final.pdf^۱۴
http://www.rigsadvokaten.dk/media/bilag/afgorelse_engelsk.pdf^۱۵
http://www.brusselsjournal.com/node/775^۱۶
http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/4694876.stm^۱۷
http://www.cphpost.dk/get/92663.html^۱۸
http://www.brusselsjournal.com/node/606^۱۹
http://www.um.dk/NR/rdonlyres/00D9E6F7-32DC- 4C5A-8E24-F0C96E813C06/0/060123final.pdf^۲۰
http://www.stm.dk/Index/dokumenter.asp?o=6&n=0&d=2468&s=2&str=stor^۲۱
http://www.brusselsjournal.com/node/722^۲۲
http://www.jp.dk/meninger/ncartikel:aid=3527646^۲۳
http://www.cbc.ca/story/world/national/ 2006/02/02/cartoon-controversy060202.html^۲۴
http://www.timesonline.co.uk/article/0,,251-2020190,00.html^۲۵
http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/ 2006/02/01/AR2006020102234.html^۲۶
۲۷ دومین تولیدکننده عمده فرآورده‌های لبنیاتی در اروپا
http://www.adnki.com/index_2Level.php? cat=Religion&loid=8.0.257756308&par=0^۲۸
۲۹ دانشگاه PEI در شهر Charlottetown واقع در جزیره پرنس ادوارد در کانادا قرار دارد
http://www.cbc.ca/story/canada/national/2006/02/08/cartoons-smu-prof.html^۳۰
Islamic Supreme Council of Canada^۳۱
http://www.westernstandard.ca/website/storage/file/Soharwardy_complaint.pdf^۳۲
https://www240.ssldomain.com/westernstandard/website/index.cfm? page=donation&CFID=5960812&CFTOKEN=63024889^۳۳
https://www240.ssldomain.com/westernstandard/website/index.cfm? page=donation&CFID=5960812&CFTOKEN=63024889^۳۴
http://www.cnn.com/2006/WORLD/asiapcf/02/07/cartoon.protests/index.html^۳۵
http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/ 2006/02/11/AR2006021101332.html^۳۶
http://dailystar.com.lb/article.asp?edition_id=10&categ_id=2&article_id=22353^۳۷
http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/ 2006/02/17/AR2006021702499_2.html?sub=AR^۳۸