|
 شعر همسايه: اقبال لاهوری
در سال ١٩٠١ نخستين کتاب خود را در زمينهی اقتصاد به زبان اردو تاليف کرد. سپس به توصيهی سر تامس آرنولد برای ادامهی تحصيلات عازم اروپا شد و سه سال در آنجا به مطالعه و تحصيل پرداخت. در دانشگاه کمبريج در رشتهی فلسفه پذيرفته شد و در آنجا با مک تيگارت، از هگلگرايان سرشناس، ادوارد براون و رينولد نيکلسون، از مستشرقان بنام، آشنا شد. پس از اخذ درجهی فلسفهی اخلاق از کمبريج وارد دانشگاه مونيخ در آلمان شد و رسالهی دکترای خود را با عنوان «سير فلسفه در ايران» تدوين نمود. اقبال از ميان متفکران غرب به آثار لاک، کانت، هگل، گوته، تولستوی، و از شرقيان به اشعار مولوی دلبستگی خاصی داشت. اقبال شيفتهی زبان و ادبيات فارسی بود و زبان فارسی را برای بيان آراء و افکار خود برگزيد. اقبال به تدريج از يک شاعر وطنی به شاعری اسلامی-جهانی تحول يافت، تا جايی که به اعتقاد بسياری از متفکران وی يکی از نخستين مناديان وحدت اسلامی به شمار میرود. اقبال در سالهای نخست بازگشت به هند، «اسرار خودی و رموز بیخودی»٢ را منتشر کرد. اين منظومهها به دست رينولد نيکلسون، استاد فلسفهی وی رسيد. نيکلسون که از قبل استعداد وی را میشناخت به ترجمهی اين منظومه به زبان انگليسی اقدام نمود. بدين ترتيب اقبال پيش از آنکه در هندوستان شناخته شود، در انگلستان به شهرت و اعتبار رسيد. اقبال در ١٩٢٦ به عضويت مجلس قانونگذاری پنجاب انتخاب شد. منازعات و کشمکشهای متعدد ميان مسلمانان و هندوها و عشق به آزادی وی را به شرکت در فعاليتهای سياسی علاقهمند کرد تا اينکه در ١٩٣٠، در جلسهی ساليانهی حزب مسلم ليگ در احمدآباد، پيشنهاد تشکيل دولت پاکستان را مطرح نمود. با اينکه اقبال چندان زنده نماند٣ که استقلال کشور پاکستان را در سال ١٩٤٧ ببيند، اما بهعنوان پدر معنوی پاکستان از احترام فراوانی برخوردار است و هر سال در روز تولد او که به «يوم اقبال» معروف است، جشنها و آيينهايی ويژه برگزار میشود. عشق و علاقهی وافر اقبال به سرزمين، تمدن و فرهنگ ايران در تمامی آثار و سرودههای وی هويداست، عشقی نشأتگرفته از مايههای ايمان دينی؛ تا بدانجا که تهران را امالقرای دوم جهان اسلام میدانست. دوبيتیها سحر در شاخسار بوستانی سحر میگفت بلبل باغبان را چه میپرسی ميان سينه دل چيست؟ کنشت و مسجد و بتخانه و دير همدم و بيگانه ای چو جان اندر وجود عالمی
موت در راه تو محسود حيات باز، تسکين دل ناشاد شو باز از ما خواه ننگ و نام را از تهیدستان رخ زيبا مپوش کوه آتشخيز کن اين کاه را رشتهی وحدت چو قوم از دست داد ما پريشان در جهان چون اختريم باز اين اوراق را شيرازه کن باز ما را بر همان خدمت گمار رهروان را منزل تسليم بخش مريم و زهرا (س) مريم از يک نسبت عيسی عزيز نور چشم رحمةللعالمين آن که جان در پيکر گيتی دميد بانوی آن تاجدار هل اتی پادشاه و کلبهای ايوان او مادر آن مرکز پرگار عشق آن يکی شمع شبستان حرم تا نشيند آتش پيکار و کين وان دگر مولای ابرار جهان در نوای زندگی، سوز از حسين مزرع تسليم را حاصل بتول بهر محتاجی دلش آنگونه سوخت ...آن ادب پروردهی صبر و رضا اشک او برچيد جبريل از زمين مراجع: - مؤسسهی مطالعات تاريخ معاصر ايران پاورقیها:
١ به روايتی ١٨٧٥ |
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
بالای صفحه