پرسپوليس

مرجانه سترپی نويسنده‌ی پرسپوليس، در سال ١٣٤٧ در رشت به دنيا آمد. دوران کودکی‌اش را در تهران و به گفته‌ی خودش در خانواده‌ای روشن‌فکر سپری کرد. خانواده‌ی مرجانه، در سال ١٣٦١ به علت تغيير اوضاع سياسی و اجتماعی آن دوره او را به اروپا فرستادند. مرجانه پس از اتمام دوران دبيرستان به ايران بازگشت. وی که سر خورده از تجربيات و شکست‌های خود بازگشته بود، محيط و فرهنگ غالب آن زمان ايران را با خود غريبه احساس کرد و پس از چند سال به فرانسه بازگشت.

مرجانه پس از فارغ‌التحصيلی از دانشگاه، با تعدادی از قصه‌نويسان تصويری فرانسه از جمله Speigelman آشنا شد و از آن پس به کشيدن کارتون و نوشتن قصه برای مجلات معتبری چون New York Times و New Yorker ادامه داد. او هم‌چنين چندين کتاب تأليف کرده است که از آن ميان پرسپوليس ١و ٢ بيش از بقيه توجه منتقدين هنری را به خود جلب کرد. اين دو کتاب به بيش از ١٨ زبان زنده‌ی دنيا ترجمه شده است.

پرسپوليس ١ و ٢ خاطرات نادقيق کودکی و نوجوانی مرجانه است که با نگاهی شخصی و طنزآميز به اوضاع ايران، می‌کوشد تحولات اجتماعی، فرهنگی و سياسی آن دوره را از ديد خود بيان کند. پرسپوليس ١ که از زبان يک کودک ٦ ساله آغاز شده و تا ١٤ سالگی او ادامه می يابد، تصويری ساده از زندگی اجتماعی قبل از انقلاب و اوايل انقلاب و جنگ به خواننده می دهد. اين کتاب از آمال و انتظارات خانواده‌ی سترپی نسبت به انقلاب آغاز شده و نشان می‌دهد که چگونه اين اميدها منجر به يأس و دل‌سردی می‌شود. اگرچه سترپی داستان را بيشتر از نگاه و ديد خانواده‌ی خود که اکثرا ً گرايشات چپی مارکسيستی دارند، بيان می‌کند، اما با گريز به احساسات و عمل‌کرد طبقات ديگر اجتماع سعی دارد که از قضاوت يک‌طرفه خودداری کند.

پرسپوليس ٢ که در ادامه‌ی پرسپوليس ١ نوشته شده است، به زندگی نوجوانان مهاجر خارج از کشور و فراز و نشيب‌ها و خلأهای فرهنگی و اجتماعی حاصل از مهاجرت می‌پردازد. نويسنده در اين کتاب به زيبايی نشان می‌دهد که قهرمان داستان چگونه با بحران هويت روبه‌رو می‌شود و سرانجام هنگامی که قهرمان داستان ناچار به ايران باز می‌گردد از ديدن جوانان ايرانی و طرز تفکر آنان بيش از پيش دچار يأس و تنهايی می‌شود.

داستان اين کتاب فقط داستان مرجانه نيست، داستان يک نسل است، نسلی که درگير انقلاب و تحولات ناشی از آن بود. داستان نسلی که اگرچه اعتقادات يکسانی نداشتند اما زندگيشان دست‌خوش تغييرات شگرفی شد.

انگيزه‌ی سترپی از نوشتن پرسپوليس چنان که خود بيان می‌دارد قضاوت‌های منفی از ايران و ايرانی‌ها در خارج از کشور است. اگرچه او قادر نيست تمام ديدگاه‌های موجود آن زمان را به تصوير بکشد، اما در بيان نگاه و احساس شخصی خود نسبت به انقلاب بسيار توانا‌ست. سترپی در هر دو کتاب سعی دارد که تضاد و کش‌مکش بين تندروها و مردم عادی ايران را نشان دهد و در عين حال با احترام، به زندانيان سياسی، سربازان، شهيدان و جانبازان ارج می‌نهد.

اگر چه اين کتاب يک کتاب مستند تاريخی و دقيق نيست، اما دست‌کم تصويری مه‌آلود از اوضاع و تحولات فرهنگی سال‌های انقلاب به دست می‌دهد. پرسپوليس کتابی جذاب است که خواننده را تا به آخر با خود می‌کشد. کارتون‌های کتاب، که از اين نظر کتاب را منحصر به فرد می‌سازند، به تناسب فضای قصه، سياه و سفيد هستند و بدين سبب پرسپوليس توجه بسياری از رسانه‌های خارجی را به خود جلب کرده است که از آن جمله (Globe and Mail Canada) پرسپوليس ٢ را به عنوان يکی از ١٠٠ کتاب برتر سال ٢٠٠٤ برگزيده است.