رويدادهای فرهنگی

سيد جلال‌الدين آشتيانی (١٣٨٤-١٣٠٤)

فلسفه در ديار ما ديری است که از نفس افتاده است. سال‌هاست که بزرگان فلسفه‌ی اسلامی سطری بر ميراث کهن نيافزوده‌اند. سيد جلال‌الدين آشتيانی از اين قاعده مستثنا نبود و در فلسفه‌ی اسلامی، طرحی نو در نيانداخت. اما آن‌چه او را از ديگر اساتيد فلسفه‌ی معاصر متمايز می‌ساخت اهتمامش به بازشناساندن دقيق و عميق ميراث فلسفی ما بود. در دياری که فرهنگ شفاهی غلبه‌ی تام دارد و بزرگان بيش از آن‌که بنويسند، سخن می‌گويند، آشتيانی خرق عادت کرد و به معرفی مکتوب ميراث فلسفه و عرفان کمر بست و در اين مسير آن‌چنان با صلابت و استواری گام برداشت که با فاصله‌ای بعيد از تمامی معاصران پيشی گرفت.

آشتيانی، در فهم آرای ملاصدرا و محی‌الدين ابن عربی، اگر نه بهترين، بی ترديد از مبرزترين اساتيد عصر ما بود. شاگردان مکتب فلسفه و عرفان نظری، تصحيح و انتشار کثيری از کتب صدرالدين شيرازی، شروح فصوص الحکم و بسياری از متون شارحان ملاصدرا را مديون اويند. آشتيانی بيش از ٣٠ اثر از تأليفات و حواشی مدرسان حکمت اسلامی را به چاپ رساند. آثاری که پيش از آشتيانی يا در کنج گنجينه‌های کتب خطی کتابخانه‌ای جای داشتند يا با چاپ‌های سنگی و نامنقح، محققين را از نزديک شدن به خود برحذر می‌داشتند.

آشتيانی بر اين تصحيحات مقدمه‌های بلندی نوشت که هر کدام مقاله‌ای مستقل و مفصل بود. مقدماتی که گاهی از متن اصلی حجيم‌تراند. چنان‌که مقدمه‌ی آشتيانی بر «تمهيد القواعد ابن ترکه»، که اولين کتاب درسی حوزه‌ی عرفان اسلامی است بيش از دو برابر حجم رساله‌ی اصلی است. مرحوم آشتيانی در اثری مشترک با هانری کربن به معرفی منتخباتی از حکمای بزرگ ايرانی از ميرداماد و ميرفندرسکی تا عصر حاضر پرداخت که تا کنون در چهار مجلد به چاپ رسيده است. از ايشان چند کتاب تأليفی نيز به يادگار مانده است که از آن جمله‌اند: «هستی از نظر عرفان»، «زندگی و آثار ملاصدرا»، «نقد تهافت الفلاسفه غزالی» و «شرح زاد المسافر ملاصدرا در معاد جسمانی» که چون تصحيحاتش، نشان از نظر صايب، ذوق لطيف و قلم شيوای او دارند.

گذشته از آثار قلمی، سيد جلال‌الدين آشتيانی به تدريس نيز اهتمامی بليغ داشت چنان‌که علاوه بر تدريس در حوزه از سال ١٣٣٨ خورشيدی تا آخرين روزهايی که بيماری توان تدريس و تحقيق را از او گرفت به تدريس در دانشگاه فردوسی مشهد پرداخت. سيدجلال‌الدين آشتيانی در تمامی عمر مصداق بارز سلامت نفس و صفای باطن بود. او مسيح‌وار در تجرد زيست و از او همسر يا فرزندی بر جای نماند.

خاطره‌ای از آقای آشتيانی در بيان سيد عطاءالله مهاجرانی

سيد عطاءالله مهاجرانی

اين تعبير، آن هم از سوی مرجع تقليدی مثل آيت‌الله بروجردی برای فداييان بسيار گران تمام می‌شود؛ در صدد ترميم سخن و موضع آيت‌الله بروجردی برمی‌آيند. به سيد جلال متوسل می‌شوند، سيد جلال آشتيانی، طلبه‌ی محبوب آقای بروجردی بوده است، طلبه‌ای خوش‌فهم، خوش‌سخن، خوش‌خط و در يک کلام طلبه‌ی مورد توجه ويژه‌ی آيت‌الله بروجردی.

در فاصله‌ی اندرونی و بيرونی منزل آقای بروجردی اتاق باريکی بوده است؛ سيد جلال در همان اتاق منتظر آقای بروجردی می‌ماند. وقتی ايشان وارد می‌شوند، احساس می‌کنند که سيد جلال با ايشان کاری دارد. می‌پرسند و سيد جلال تاييد می‌کند که پيغامی از طرف فداييان اسلام دارد. آن‌ها گلايه‌مندند که سخن ايشان شرايط را سخت کرده است و مردم نسبت به فداييان با ترديد داوری می‌کنند.

آقای بروجردی می‌پرسد: سيد جلال اين‌ها چه حرفی دارند؟
- می‌گويند حکومت بايد اسلامی بشود.
- حکومت چگونه اسلامی می‌شود؟
- مثلا يکی از آقايان به جای اقبال نخست‌وزير بشود.

آقای بروجردی سکوت می‌کنند. از همان جايی که ايستاده بودند، افرادی در بيرونی در انتظار ايشان بوده‌اند. آقای بروجردی به سيد جلال می‌گويند: آن آقا را می‌بينی؟ آن آقا با اسلوب علمای نجف نشسته بوده است؛ آرام و باوقار. سيد جلال می‌گفت داشتم به همان آقا نگاه می‌کردم و در ذهنم جستجو می‌کردم که آقای بروجردی می‌خواهند چه حرفی بزنند. گفتند: سيد جلال آن آقا از اقبال بدتر است، فقط فرصت پيدا نکرده است!

اين خاطره البته اجزای بيشتری دارد؛ که روايت کامل آن می‌تواند سرفصلی برای شناخت تاريخ ايران به حساب آيد. ديدم حال که سيد جلال آشتيانی درگذشته است، دريغ است که اين خاطره ناگفته باقی بماند.

شاهرخ مسکوب (١٣٨٤-١٣٠٤)

شاهرخ مسکوب، نويسنده، پژوهشگر و مترجم ايرانی صبح روز سه شنبه ١٢ آوريل در بيمارستانی در پاريس درگذشت. شاهرخ مسکوب که در سال ١٣٠٤ به دنيا آمده بود، از حدود بيست سال پيش در پاريس زندگی می‌کرد. مسکوب از پژوهشگران نامی ايران در زمينه‌ی شاهنامه‌ی فردوسی بود. کتاب‌های «مقدمه‌ای بر رستم و اسفنديار» و «سوگ سياوش» از آثار مهم او در اين عرصه است. پس از کودتای ٢٨ مرداد به همراه ديگر فعالان سياسی به زندان افتاد و در زندان کلاس شاهنامه برقرار کرد. مسکوب پس از آزادی از زندان متن درس‌های آن کلاس را به‌صورت کتابی به نام «مقدمه‌ای بر داستان رستم و اسفنديار» منتشر کرد که از کتاب‌های معتبر در شاهنامه شناسی است.

از ديگر آثار مطرح تأليفی او می‌توان به کتاب‌های «درباره‌ی سياست و فرهنگ»، گفت‌وگويی با علی بنو عزيزی که در ايران با عنوان «کارنامه‌ی ناتمام» منتشر شد و «هويت ايرانی و زبان فارسی»، اشاره کرد. در زمينه‌ی ترجمه، مسکوب آثار معتبری از سوفوکل و آشيل به فارسی برگرداند که سه تراژدی سوفوکل در مجموعه‌ای با عنوان «افسانه‌های تبای» توسط انتشارات خوارزمی منتشر شد. «پرومته در زنجير»، اثر آشيل کتاب ديگری است که نام مسکوب را به عنوان مترجم بر خود دارد.

آثار متأخر مسکوب را انتشارات خاوران در پاريس منتشر می‌کرد. او پيش از مرگ قصد داشت «سه‌گانه‌ای در سير و سلوک» شامل کتاب‌های «مسافرنامه»، «گفت‌وگو در باغ» و «سفر خواب» را منتشر کند.

هجدهمين نمايشگاه بين المللی کتاب تهران

مراسم اختتاميه‌ی نمايشگاه

- ششمين نمايشگاه ناشران الکترونيکی: در اين بخش بيش از ٥٠ ناشر الکترونيک، در مجموع بالغ بر ٤٥٠ عنوان محصول الکترونيکی ارائه کردند.
- سالن خليج فارس: در اين سالن که با هدف معرفی هويت ايرانی و تاريخی و جايگاه جهانی خليج فارس برپا شده بود، مستندات تاريخی، حدود ١٠٠ نقشه‌ی تاريخی، ٨٠٠ عنوان کتاب ايرانی و خارجی و تعدادی پايان‌نامه با موضوع خليج فارس ارائه شده بود. هم‌چنين جشنواره‌ی ملی اينترنتی خليج فارس حاوی مسابقاتی در بخش وب‌لاگ نويسی، داستان نويسی، پويانمايی و سوالات چهارگزينه‌ای در مورد خليج فارس برگزار گرديد.
- بازار جهانی کتاب ايران: اين بخش با هدف گسترش بازار کتاب‌های ايرانی در خارج از کشور و توسعه‌ی بين‌الملل نشر ايران برگزار شد.
- سرای اهل قلم: در اين بخش نيز تجليل از مفاخر فرهنگی، نقد کتاب‌های ادبی، بررسی جايگاه ادبيات در کشور و بررسی مسايل نشر ايران گنجانده شده بود.

سفر آقای دکتر محمد علی اسلامی ندوشن به کانادا

دکتر محمد علی اسلامی ندوشن

- جهان آينده به کجا می‌رود، چشم انداز قرن بيست و يکم چيست؟
- چرا ايران کشوری تنهاست، بی شباهت به کشورهای ديگر؟
- شاهنامه چه پيامی برای امروز ايران دارد؟
- چرا ادبيات فارسی سخنگوی تاريخ ما شده است؟
- حافظ چکيده‌ی تاريخ ايران
- چه‌ها از ايران قبل از اسلام به دوران بعد انتقال يافت؟
- ايران چه پيامی برای جهان می‌تواند داشته باشد؟
- راز مداومت تارخی ايران چيست؟

عناوين سخنرانيهای استاد به زبان فارسی و Some Characteristics of Iranian History موضوع سخنرانی ايشان به زبان انگليسی بود.

همچنين انجمن فرهنگی پرتو در دانشگاه واترلو بعد از هماهنگی با کانون ايرانيان دانشگاه تورنتو، از دکتر ندوشن دعوت کرد تا سخنرانی «ايران چه پيامی برای جهان می‌تواند داشته باشد؟ » برای دانشجويان دانشگاه واترلو ايراد کند که اين جلسه با استقبال زيادی از ايرانيان منطقه کيچنر-واترلو مواجه شد.

موجب خوش‌وقتی بود امکان مصاحبه‌ای با شتاب فراهم شد. متن کامل اين مصاحبه در ستون گنجينه‌ی همين نسخه از ماهنامه‌ی آفتاب آمده است.

برای اطلاعات بيشتر در باب کتب و آثار دکتر ندوشن به تارنمای زير مراجعه کنيد. http://www.eslaminodushan.com

دو ايرانی در ميان يک‌صد انسان تاثير گذار جهان در سال ٢٠٠٥

دکتر عبد الکريم سروش

آيت الله علی سيستانی

اکثريت اين فهرست را شخصيت‌های آمريکايی تشکيل می‌دهند و شايد جالب توجه باشد که از گروه سازندگان BlackBerry که از فارغ التحصيلان دانشگاه Waterloo می‌باشند در ميان سازندگان و مبدعان نام برده شده است

يک فيلم ايرانی در ميان صد فيلم برتر تاريخ سينما

سفر قندهار، اثر محسن مخملباف

http://www.time.com/time/2005/100movies/the_complete_list.html

چالش‌های فرهنگی ايرانيان خارج از کشور

دکتر مهرداد زرندی

دکتر زرندی در ابتدای سخنان خود اشاره نمود که فرهنگ مقوله‌ای است که نخبگان جامعه جدا از درجه‌ی تخصص خود در مورد آن تحقيق کرده‌اند و هر يک نقش خود را در اين زمينه ايفا نموده‌اند. سپس در طرح مساله‌ی چگونگی حفظ هويت فرهنگی ايرانيان، دکتر مهرداد زرندی عنوان کرد که مهاجرت ايرانيان نسل جديدی را بوجود آورده که با پيشينيان خود فاصله داشته‌اند و همواره در پرورش و شکل‌گيری اين نسل جديد اين سوال مطرح بوده که آيا آن‌ها بايد در جامعه‌ی غربی، که با جامعه‌ی ايرانی و فرهنگ‌های آن متفاوت است، حل شوند يا اگر چنين نيست، چگونه می‌توانند فرهنگ ايرانی خويش را حفظ کنند؟

وی بر اين عقيده بود که آن‌چه ايرانيان مهاجر در راستای حفظ هويت فرهنگی خود انجام می‌دهند، پاسداری مراسم ويژه و سنت‌های ديرين است اما اين آيين‌ها و سنت‌ها به تدريج عمق و ريشه‌های خود را از دست داده‌اند و رنگ ديگری به خود گرفته‌اند.

هم‌چنين اشاره کردند که در اقيلت بودن و عدم وجود استقلال سياسی برای يک قوم لزوماً منجر به ايجاد بحران فرهنگی برای آن قوم نمی‌شود. در راستای اين مطلب و برای روشن شدن نقش مهاجرت در ايجاد بحران فرهنگی، مثال‌هايی را عنوان کرد، نظير مهاجرت ارامنه در زمان شاه عباس صفوی به ايران که اين قوم علی‌رغم اين‌که در اقليت به سر می‌بردند، زبان، فرهنگ و مذهب خود را حفظ نمودند و يا اين‌که حمله‌ی مغول به ايران و حکومت آنان بر ايران مانع از حفظ هويت ايرانی در آن زمان نشد.

ادامه‌ی صحبت دکتر زرندی بيان‌کننده‌ی اين نکته بود که حفظ زبان حکيمان ايران نظير فردوسی می‌تواند تداوم فرهنگی جامعه‌ی ايرانی را به ارمغان آورد. در خاتمه تاکيد کردند که برای کارآمدی حفظ هويت فرهنگی بايد دنيای امروز دقيق‌تر شناخته شود و ارزش‌های فرهنگی جامعه‌ی ايرانی مورد توجه بيش‌تری قرار گيرد. در ادامه، جلسه با پرسش و پاسخ پايان يافت.