|
 آدمها گلهای باغانددر انگلستان وقتی که تصميم میگيرند منزل شکسپير را به صورت موزه در بياورند، تمام گلهايی را که در نوشتههای او وارد شده بود، در آن فراهم میکنند. اين طور به نظر میرسد که زندگی شاعرانه با گل پيوند ديرپايی دارد.
بدبختانه من نه شکسپير را میشناسم و نه آن شاعر عرب را و نه آن انسان نخستين را، لذا وقتی که دوستان «آفتاب» برای اولين شمارهی نشريه از من خواستند چيزی مناسب با نوروز از شعر و ادب فارسی بنويسم، يک راست سراغ حافظ آمدم و اين عنوان را برای نوشته برگزيدم: آدمها گلهای باغاند هرکس که با حافظ به قدر کافی آشنا باشد، هيجان او را از فرارسيدن نوروز و نو شدن طبيعت لمس کرده است. نفس باد صبا مشک فشان خواهد شد قريب به اتفاق نسخ حافظ با همهی پراکندگیهايی که دارند پس از اين بيت آوردهاند: ارغوان جام عقيقی به سمن خواهد داد و اين بيت اخير، آدمهای رنگ و بوی گل گرفته را مینماياند که با فرارسيدن بهار مهربان شدهاند و دوستی را ازسرگرفتهاند؛ «ارغوان» جامی به «سمن» تعارف میکند و «نرگس» بالاخره التفاطی به «شقايق» نشان میدهد. نرگسی که هميشه با او سرسنگين بود و همواره خونِ دلش میداد. انگار که از دماغ فيل افتاده بود. چرا چون لاله خونيندل نباشم باری گويا با آمدن بهار اين حکايتهای ناگوار از ميان گلها بر میخيزد. دو بيت آغازين در غزلی ديگر با اندکی تفاوت همين پيامد را تصوير میکنند. رونق عهد شباب است دگر بستان را و بعد از بشارت بهار میگويد: ای صبا گر به جوانان چمن بازرسی اين احساس رفاقتی که بلافاصله بعد از مژدهی فروردين در ذهن حافظ ايجاد میشود، از طرفی مبين نگرش ايرانيان نسبت به بهار و نوروز و برچيدن قهرها و گلايهها است و از طرفی نمايش روح شاعرانهی اوست. بهويژه اين که در قالب تجسمها و تمثيلهايی اينگونه درخشان از «دلفريبان نباتی» ريخته میشود. در همين دو بيت اخير علیالظاهر غرض از «رونق عهد شباب» برای بستان، طراوت و زيبايیهايی است که جوانان را به دامن طبيعت میکشد و وقتی که از «جوانان چمن» میگويد اين شبهه همچنان تقويت میشود تا ناگهان به مصراع چهارم میرسيم. آيا جوانان چمن سرو و گل سرخ و ريحان هستند؟ پس منظور از رونق عهد شباب در واقع جوان شدن طبيعتی است که يکچند در زمستان پير و فرتوت شده بود. در حدود ٧٠ غزل از ديوان حافظ با سخنی از نوروز و بهار آغاز میشود با تعابيری از قبيل: وقت گل؛ باد نوروزی؛ بهار؛ نوبهار؛ موسم گل؛ رونق عهد شباب؛ عيد؛ کنون که میدمد از بوستان نسيم بهشت؛ خوش آمد گل؛ کنون که در چمن آمد گل. جای ترديدی باقی نمیماند که سخن از شکفتگی طبيعت و جشن آغاز سال است. اگر اين غزلها را با دقت بخوانيم (به غير از يک مورد) همواره بشارت بهار و سرخوشی طبيعت به دوستی، کرم و مردمی میگرايد. در آن يک مورد استثنا: کنون که بر کف گل جام بادهی صاف است بخواه دفتر اشعار و راه صحرا گير ببُر ز خلق و ز عنقا قياس کار بگير دور نيست که حافظ حال و روز خوشی نداشته و سخت از دست کسانی عصبانی بوده است. در چهار بيت باقی ماندهی غزل اين دلخوری به طعنه و متلک بر عليه فقيه مدرسه و همکاران مدعی و صراف شهر میانجامد. صرافی که قرار است طلا را از بدل تشخيص دهد و البته به زعم حافظ نه تنها نمیتواند بلکه متقلّب است و نمیخواهد.
يکرنگی نيکی خدمت و بندگی به سلامتیِ هم نوشيدن کَرَم هواداری دوستی عفو و رحمت بخشيدن. ***** ساقيا سايهی ابر است و بهار و لب جوی بوی يکرنگی از اين نقش نمیآيد خيز شکر آن را که دگر باز رسيدی به بهار ***** خوش آمد گل وزان خوشتر نباشد ايا پر لعل کرده جام زرين ***** صحن بستان ذوقبخش و صحبت ياران خوش است از صبا هردم مشام جان ما خوش میشود ***** به وقت گل شدم از توبهی شراب خجل بود که يار نرجد ز ما به خلق کريم ***** خوش نازکانه میچمی ای شاخ نوبهار مسند به باغ بر که به خدمت چو بندگان ***** دوستان وقت گل آن به که به عشرت کوشيم خوش هوايی است فرحبخش خدايا بفرست ***** به عزم توبه سحر گفتم استخاره کنم به تخت گل بنشانم بتی چو سلطانی ***** گل در بر و می در کف و معشوق بهکام است گو شمع مياريد در اين جمع که امشب در مجلس ما باده حلال است وليکن ***** خوشتر ز عيش و صحبت و باغ بهار چيست؟ سهو و خطای بنده گرش نيست اعتبار ***** ابر آذاری برآمد باد نوروزی وزيد با لبی و صدهزاران خنده آمد گل به باغ |
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
بالای صفحه